Je kent het wel je hebt het gevoel dat je dagen te kort zijn, je moet nog zoveel doen, het werk stapelt op, maar je bent moe. Je hartritme is sneller en je ademhaling zit hoog. Je kraakt af en toe met je nek en je voelt een druk op je voorhoofd. Toch ga je door. Je staat er niet bij stil, want er wordt wat van je verwacht en/of je verwacht wat van jezelf. Hoe zit dat nu eigenlijk met stress? Wat doet stress met het lichaam en je brein? Waarom negeren we stress en wat zouden we eigenlijk moeten doen?

Wat is stress?
We kennen allemaal wel het gevoel dat het ons even te veel wordt. Je gezin, je werk, je familie, je vrienden, het vraagt allemaal je aandacht. Je hebt het druk. Dat is meestal nog wel te handelen, maar komt er iets anders bij zoals problemen op je werk, problemen binnen het gezin of je moet dingen op werk doen die je moeilijk vindt, dan is dit het juiste recept voor stress. De druk en de spanning loopt op en houdt aan.

Wat doet het met je lichaam?

Even stress is geen ramp. Een bepaalde mate van stress kan je lichaam prima aan en heeft zelfs een bepaalde nut. Stress heeft als doel om je lichaam is staat van paraatheid te brengen. Het zet aan tot actie. Wanneer de actie gedaan is, komt er weer ontspanning en herstel. Echter wanneer stress, langdurig aanhoudt en er geen herstel is, dan betekent dit roofbouw op je lichaam. Door langdurige stress treedt er een ontregeling in je lichaam op.
Stresshormonen zoals cortisol nemen toe en blijven verhoogd. Een verhoogd cortisol niveau kan op verschillende manieren een negatief effect hebben op het lichaam en het brein. Zo kan het leiden tot slaapproblemen (vroeg wakker worden), een disbalans in je bloedsuiker, diabetes, gewichtstoename (met name rond de buik), cardiovasculaire problemen (vernauwde aderen), problemen met het immuunsysteem, problemen met de spijsvertering en vruchtbaarheid. Een verhoogd cortisolniveau is ook geassocieerd met structurele degeneratie van de hippocampus (een deel van de hersenen dat een belangrijke rol speelt bij de opslag van informatie) en verslechterd functioneren van de prefrontale cortex. Dit leidt tot geheugenproblemen, maar ook problemen met executieve functies en emotionele processen.

Waarom negeren wij belangrijke signalen in ons lichaam?
Sommige mensen zijn gevoeliger voor stress dan anderen, maar wat is het verschil tussen mensen die volledig opgebrand raken en mensen bij wie dat niet gebeurd? Het verschil zit hem in persoonlijkheid en de mate van herstel die iemand kan pakken. Net als sporters is het namelijk belangrijk dat je na een stressvol moment of een stressvolle dag (extreme inspanning) kan herstellen. Niet iedereen doet of kan dat. Het is namelijk makkelijker om door te gaan. We zijn al gejaagd en draven maar door op de automatische piloot. We negeren alle signalen van ons lichaam. Moe zijn komt niet uit. We zetten ons er steeds overheen, want dingen moeten gedaan worden. Het lijkt functioneler om in ons hoofd te zitten en maar in actie te blijven. Op korte termijn levert dat het meeste op. We vergeten ons lichaam en zijn er totaal niet meer bewust van. Ons lichaam moet heel hard schreeuwen, willen we er naar luisteren, maar dan is het vaak te laat.

Wat zouden we eigenlijk moeten doen?
Het is belangrijk dat we het functioneren van ons eigen lichaam begrijpen. Hoe reageert ons lichaam op stress en welke signalen geeft het af? Dit helpt om meer bewust te worden van signalen die het lichaam ons geeft. Door regelmatig rustmomenten in je dag in te plannen,
blijft er ruimte om te voelen en na te gaan hoe je erbij zit. Gaat het nog goed? Hoe is ademhaling? Heb je pijn in je nek? Op het moment dat je je er bewust van bent, kan je er ook pas wat mee doen. Verder is het cruciaal dat je na drukke perioden voldoende herstel pakt. Pak je ontspanning, zodat je cortisol niveau kan dalen, je lichaam zich kan herstellen en terug in balans kan komen.

Biofeedback is een zeer geschikte en waardevolle methode om meer inzicht te krijgen in het functioneren van je lichaam en te leren je stresssignalen te herkennen. Bij biofeedback worden lichaamssignalen zoals bijvoorbeeld de spierspanning, je ademhaling, huidgeleiding, handtemperatuur of hartslag gemeten en teruggekoppeld ofwel zichtbaar gemaakt (feedback). Het geeft je inzicht in de manier waarop je lichaam reageert op spanning en ontspanning. Middels de feedback leer je je lichaamssignalen herkennen en beheersen en kan je jezelf trainen om weer in balans te komen.

Ilse Mennen van psychologie praktijk Brainnetwork