In dit artikel licht Piet van der Ploeg toe hoe het kan dat partners van iemand met narcistische persoonlijkheidsstoornis (NPS) gefrustreerd raken door zijn/haar alexithymische karaktertrekken. Het woord alexithymie betekent letterlijk “geen woorden hebben voor emoties”.

Bijna elke partner van een persoon met ernstige narcistische klachten meldt opvallende uitspraken, die op geen enkele wijze kloppen met de bedoelde of de te verwachten gedragsreacties later. Het gaat dan om uitspraken over emoties die normaal deel zijn van een intieme relatie met een partner. Verder doen de meesten ook verslag van wreed egoïsme, kilheid, geweld, mishandeling, plotseling verbreken van contact en een ernstig te kort aan ervaren gevoelswarmte. Dit zijn allemaal zaken die een evenwichtige relatie uiteindelijk onmogelijk maakt.
Het verwerken van emoties met de zintuigen en hersenen is een complex proces. Bekend is dat in de eerste drie jaar na de geboorte het jonge kind zijn omgeving verwerkt met behulp van het impliciete (non-verbale) geheugen. De kwaliteit van de emotionele ervaringen van het kind in die jaren bepaalt de latere psychische gezondheid.
Een trauma in de jeugd is van invloed op latere alexithymische symptomen van de getraumatiseerde persoon. NPS zou ook een jeugdtrauma genoemd kunnen worden, aangedaan door de ‘not-good-enough mother’, waardoor het begrijpelijk is dat de meeste personen met NPS alexithymie problemen hebben zonder zich daar echt bewust van te zijn. De onvoldoende spiegeling van de moeder en het niet geven van onvoorwaardelijke liefde aan het kind leiden tot een tekort in de emotionele geheugenopslag van essentiële gevoelsschema’s bij het jonge kind. Gevoelsschema’s die later onvoldoende door het expliciete geheugen in woorden omgezet kunnen worden.
Het effect hiervan is dat de persoon met NPS dus wel gevoel uit, rationaliseert of analyseert, maar het door een tekort aan gevoelsschema’s dit zelf niet voelt.
Wat overigens ook bekend is dat mensen met alexithymie door stress en spanningen onverwachte een heftige gevoelsdoorbraak kunnen krijgen, zoals huilbuien of woede uitbarstingen.
In relaties worden anderen door personen met alexithymie gezien als een soort kopieversie van de persoon zelf. Dit is te zien als een stoornis in de individuatie. Bij het ontstaan van persoonlijkheidsstoornissen speelt het separatie-individuatieproces na de geboorte een grote rol en dit verklaart mede de link tussen alexithymie en NPS.
Verder is bij NPS nog herkenbaar het opvallend vermogen tot rationaliseren en de extern gerichte manier van denken.

[Ingezonden door Piet van der Ploeg, CCGT Zoetermeer]