De psychologie heeft al lange tijd een interesse in zelfvertrouwen. De godfather van de psychologie, William James, zag zelfvertrouwen vooral als de vaardigheid om succes te behalen. In het hedendaagse onderzoek naar zelfvertrouwen, is er ook aandacht voor Waardigheid. Een combinatie tussen die twee zou moeten zorgen voor een optimaal zelfvertrouwen.

Waar William James over sprak, noemen we tegenwoordig Vaardigheid. Vaardigheid is een belangrijke bron voor zelfvertrouwen. Het is het idee dat je kunt omgaan met de problemen waarvoor het leven je stelt. Mensen die veel vaardigheid hebben, zijn vaak weinig neurotisch en hebben een sterke interne locus of control. Ze hebben, met andere woorden, het gevoel dat ze zelf invloed uitoefenen op hun leven.
Het gebeurt echter vaak dat mensen vaardigheid verwarren met succes. Ze baseren hun zelfvertrouwen bijvoorbeeld op hun zakelijke succes of op de bezittingen die ze verzameld hebben. Die mensen willen dan bijvoorbeeld in een groot huis wonen en een grote auto rijden omdat ze daardoor zelfvertrouwen krijgen. De uiterlijke schijn van succes is daarbij voor hen belangrijker dan de daadwerkelijke prestatie. Dit blijkt ook als aan studenten wordt gevraagd waar ze meer waarde aan hechten: hoge cijfers of veel kennis opdoen. Studenten die hun zelfvertrouwen vooral baseren op vaardigheid, kiezen dan meestal voor hoge cijfers.
Het idee van Waardigheid is een combinatie van een welwillende houding tegenover jezelf op basis van het idee dat elk mens waardevol is. Prestaties hebben geen invloed op dat idee. Ook zonder een grote auto en zonder een groot huis kunnen we dus een goed gevoel over onszelf hebben. Mindfulness meditatie kan helpen om waardiger te worden omdat het ons onder andere leert dat we onze prestaties niet zijn.
De ultieme consequentie van waardigheid is dat mensen mediterend onder een boom eindigen. Dat is voor veel Westerse mensen een weinig aanlokkelijk perspectief. Wij hebben sterk het idee dat bepaalde handelingen waardevoller zijn dan anderen en geven op die manier ook zin aan ons leven. Een combinatie van waardigheid en vaardigheid is daarom ideaal. Dat betekent dat je werkt aan projecten die voor jouw waardevol zijn, zonder dat je je daarbij al teveel zorgen maakt over je succes. Je inspanning voor deze projecten is dan op zich voldoende om een hoog zelfvertrouwen te hebben.

De afgelopen jaren zijn er steeds meer Oosterse ideeën geïntegreerd binnen de wetenschappelijke psychologie. Denk daarbij bijvoorbeeld aan mindfulnesstrainingen. Binnen het onderzoek naar zelfvertrouwen is dit echter betrekkelijk nieuw. Uit onderzoek blijkt dat er sterke aanwijzingen voor zijn dat Waardigheid een onderdeel is van optimaal zelfvertrouwen. Er is echter nog verder onderzoek nodig om te ontdekken wat de juist balans tussen Waardigheid en Vaardigheid is. Voorlopig zijn we daarvoor nog aangewezen op onze eigen intuïtie.

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij doet promotieonderzoek naar zelfvertrouwen binnen een Positief Psychologisch perspectief. Ook meer zelfvertrouwen krijgen? Doe dan mee aan zijn gratis training zelfvertrouwen.